Afval van voedsel is een wereldwijde tragedie

Tien jaar geleden kwam de Voedsel- en Landbouworganisatie (Food and Agriculture Organization, FAO) van de Verenigde Naties (VN) met een opvallende boodschap: één derde van de jaarlijkse wereldwijde voedselproductie voor menselijke consumptie, gelijk aan ongeveer 1,3 miljard ton, wordt verspild of gaat verloren[1]. Deze kwestie was zo cruciaal dat alle VN-lidstaten beloofden om voedselverlies en afval (food loss and waste, FLW) tegen 2030 met de helft te verminderen. Dit objectief sluit aan bij de VN-doelstellingen voor duurzame ontwikkeling.

Helaas blijft het hardnekkig probleem onopgelost en moeten we nog steeds op zoek naar een alomvattende oplossing. In 2022 verspilden huishoudens op alle continenten meer dan 1 miljard maaltijden per dag. Tegelijkertijd leden meer dan 783 miljoen mensen honger en werd een derde van de mensheid geconfronteerd met voedselonzekerheid. Die term werd door de FAO gedefinieerd als de situatie waarin mensen geen toegang hebben tot voldoende hoeveelheden veilig en voedzaam voedsel voor normale groei en ontwikkeling en een actief en gezond leven. Van de totale voedselverspilling was 60% voor rekening van de huishoudens, terwijl de diensten voor voedselvoorziening en de detailhandel respectievelijk verantwoordelijk waren voor 28% en 12%[2].

Voedselverspilling blijft de wereldeconomie schaden en bovendien verergert ze de klimaatverandering, het verlies aan biodiversiteit en de (chemische) vervuiling. Recente gegevens tonen aan dat FLW 8 tot 10% uitmaken van de jaarlijkse wereldwijde uitstoot van broeikasgassen, wat overeenkomt met vijf keer die van de luchtvaartsector. Ze is ook verantwoordelijk voor aanzienlijke verliezen aan biodiversiteit, omdat ze bijna een derde van de landbouwgronden in de wereld inpalmt. Bovendien is de economische last van FLW aanzienlijk10[2].

Uit de gegevens blijkt ook dat voedselverspilling niet enkel een probleem is van de ontwikkelde landen. De gemiddelde hoeveelheid voedselverspilling per persoon varieert nauwelijks met 7 kg, of het nu de inwoners van rijkere of armere landen betreft. Overigens genereren landen met warmere klimaten meer verspilling per huishouden. Dit kan te wijten zijn aan een verhoogde consumptie van vers voedsel met grote oneetbare onderdelen en ook eveneens gebrek aan adequate koelfaciliteiten.

Uhlig et al. vroegen zich af of betere verpakkingen het FLW-probleem kunnen helpen oplossen[3].

Het ene voedselproduct is het andere niet

Groenten en fruit zijn goed voor een aanzienlijk deel (35%) van het afval dat kan vermeden worden11. Daar horen ook items bij die perfect eetbaar zijn maar worden weggegooid of niet snel genoeg worden opgegeten. Er zijn verschillende verklaringen voor dit fenomeen. Ten eerste hebben verse producten zoals fruit een kortere houdbaarheid, waardoor ze vatbaarder zijn voor bederf. Verschillende andere factoren, zoals ziekten, slecht weder, ondermaatse zaden en oogstgerelateerde mechanische schade, kunnen ook bijdragen aan voedselverspilling. Bovendien bevatten groenten en fruit vaak een aanzienlijke hoeveelheid oneetbare delen.

Er worden ook grote hoeveelheden vlees, vis, gekookt voedsel en zuivelproducten verspild11. Zowel vlees als zeevruchten zijn vatbaar voor bederf (overschrijdingen van de vervaldatum) of zijn in strijd met de veiligheidsnormen, zoals blijkt uit evaluaties van de vleeskwaliteit (verkleuring). De redenen voor het weggooien van zuivelproducten zijn onder meer de vervaldatum, de onzekerheid van de kant van de consument die niet weet of het voedsel nog veilig is of de verkeerde hoeveelheid heeft aangeschaft. En soms blijkt het moeilijk om het pakket volledig te ledigen.

Verpakking van voeding is van capitaal belang

De verpakkingsgerelateerde oorzaken voor FLW zijn de verpakkingsomstandigheden en/of kenmerken, de grootte van de verpakkingen, de beschadigde verpakkingen evenals de problemen tijdens de productie11. In de vroege stadia van de voedselvoorzieningsketen (FSC) komen verliezen door de verpakkingen voor als gevolg van slechte stapelbaarheid en overbelast transport, wat resulteert in mechanische schade. Verpakkingen die voor transport worden gebruikt, raken ook vaak besmet, wat resulteert in verder afval. Volumineuze, onstabiele, onvoldoende geventileerde en besmette kratten leiden tijdens transport tot aanzienlijk afval van verse producten. Bovendien verergert de constante wijziging van verpakkingen voor marketingdoeleinden dit probleem.

Bovendien dragen factoren zoals verkeerde etikettering en onnauwkeurige vulling, evenals onleesbare of onvolledige barcodes en onvoldoende verpakkingsinformatie ook bij tot voedselverspilling. Op consumentenniveau wordt meer dan de helft van het te voorkomen voedselafval weggegooid in de originele verpakking. Een goede verpakking had de houdbaarheid van sommige producten kunnen verlengen, waardoor ze niet voortijdig konden worden weggegooid. Ongeveer 20% van het bereide of gekookte voedsel wordt weggegooid, met ongeveer 12% in geopende verpakkingen en 6% in de originele, ongeopende verpakking.

Naast het veel voorkomende probleem van beschadigde verpakkingen tijdens de FSC, is de meest genoemde klacht die van een overgedimensionneerde verpakking, waardoor consumenten voedsel verspillen nadat de verpakking werd geopend en zo zijn beschermende functie verloor.

Het verbeteren van verpakkingen over de FSC kan FLW aanzienlijk verminderen. Belangrijke overwegingen zijn onder meer onvoldoende bescherming, ongepaste materiaalkeuze, effectiviteit van etikettering en moeilijk te openen of te legen verpakkingen. Andere cruciale factoren zijn temperatuurregeling, ventilatie en de beperkte mogelijkheid om het voedsel te herverpakken.

Deze meer dan tien jaar oude boodschap heeft nauwelijks aan waarde verloren[4].

Een boodschap om te onthouden

Het idee dat verpakkingen de FLW kunnen helpen verminderen, wordt nu algemeen aanvaard. Uhlig et al. hebben drie prioritaire gebieden voor de toekomst geïdentificeerd11. Ten eerste raden ze aan om de relatie tussen verpakking en FLW in de hele FSC te onderzoeken en om de nadruk te leggen op verschillende verpakkingstypen en specifieke etenswaren. Ook moeten transportverpakkingen in de vroege stadia van de FSC nader worden bekeken. Ten slotte heeft een verbetering van verpakkingen in de laatste fasen van de FSC een groot potentieel om afval tot een minimum te beperken.

De rol van voedselverpakkingen bij FLW-preventie kan niet worden onderschat en moet op toepassingsspecifieke basis worden overwogen om specifieke strategieën te ontwikkelen om FLW die verband houden met de verpakking in de FSC te verminderen.

[1]https://twosides.info/includes/files/upload/files/UK/Myths_and_Facts_2016_Sources/18-19/Key_facts_on_food_loss_and_waste_you_should_know-FAO_2016.pdf

[2] https://www.unep.org/news-and-stories/press-release/world-squanders-over-1-billion-meals-day-un-report

[3] Uhlig (2025). Food wastage along the global food supply chain and the impact of food packaging. Journal of Consumer Protection and Food Safety, 20(1), 5-17 (and references herein)

[4] Verghese et al. (2015). Packaging's role in minimizing food loss and waste across the supply chain. Packaging Technology and Science, 28(7), 603-620