Het staat buiten kijf dat kunststoffen door sommigen ten zeerste worden geprezen en door anderen worden veracht. Ze volledig verbieden lijkt misschien een nobel doel, maar het is onpraktisch en ronduit absurd. Iedereen die is hersteld van een ziekenhuisverblijf, kent de cruciale rol die kunststoffen spelen. Maar anderzijds mogen we niet blind zijn voor de gigantische hoeveelheid plastic afval waar men nauwelijks werk van maakt.

Laat duidelijk zijn dat passief de andere kant opkijken geen optie meer is. Er moeten stappen worden ondernomen en Saskia Walraedt, Director essenscia PolyMatters, en Leo Goeyens bespraken dit.

Microplastics, de term komt zo vaak voor, maar wat betekent die precies?

Het woord plastic roept onmiddellijk beelden op van synthetische materialen en chemische vervuiling van het milieu. Het European Chemicals Agency biedt een beknopte uitleg: Kunststoffen maken ons leven op veel manieren gemakkelijker; ze zijn vaak lichter of kosten minder dan alternatieve materialen. Als ze echter niet op de juiste manier worden verwijderd of gerecycled, kunnen ze in de omgeving terechtkomen waar ze eeuwenlang blijven en tot kleinere en kleinere stukken worden afgebroken. Deze kleine stukjes (doorgaans kleiner dan 5 mm) worden microplastics genoemd en zijn zorgwekkend .[1].

Microplastics zijn kleine plastic deeltjes, die zijn samengesteld uit polymeren en functionele additieven. Ze kunnen bovendien onzuiverheden bevatten. Die kunnen zich ongewenst vertonen wanneer grotere plastic voorwerpen, zoals autobanden, containers of visgerief, desintegreren. Ze worden ook opzettelijk door de industrie vervaardigd en aan bepaalde producten toegevoegd voor specifieke doeleinden, zoals scrubs voor het aangezicht of het lichaams (peeling).

Nanoplastics zijn nog kleiner dan microplastics; hun afmetingen variëren doorgaans van 1 tot 1000 nanometer.

Men is het er nu over eens dat microplastics wereldwijd verspreid zijn. Ze werden aangetroffen op de hoogste bergen[2] en op de diepste bodems van de oceaan[3]. Bovendien hebben wetenschappelijke publicaties reeds aangetoond dat meerdere mensen micro- en nanoplastics in hun lichaam hebben, omdat ze voorkomen in onze voeding en in de lucht die we inademen[4] ​[5].Het is dus terecht om zich af te vragen of dit een invloed heeft op het openbaar welzijn of de gezondheid. Sommigen hebben beweerd dat we elke week een creditcard binnenkrijgen. Dergelijke claims zijn echter niets minder dan flagrante onjuistheden[6].Dit is behoorlijk pijnlijk, omdat de impact van verkeerde informatie verder reikt dan het individu. Het kan leiden tot de versnelde ontwikkeling van een foutief openbaar beleid en de aanvaarding van collectief gedrag. Door valse of ongegronde ideeën te verspreiden, vermindert het nepnieuws de steun aan ambitieuze acties en belemmert het de inspanningen van degelijke wetenschap bij het uitbreiden van onze kennis.

Beter voorkomen dan genezen! Men doet inspanningen om de eventuele gevaren te beperken, zoals het voorstel om microplastics in de oceaan aan een wettelijke regeling te onderwerpen. Daar mogen we niet blind voor zijn​

Europa nam een verordening aan om het verlies van plastic pellets te voorkomen en de vervuiling in te perken

Er bestaat nu een consensus over de wijdverspreide, langdurige en grens-overschrijdende aard van de microplastics. Ze zijn nadelig voor het milieu en mogelijk ook voor de menselijke gezondheid. De schade die ze veroorzaken aan het milieu en mogelijk ook aan de menselijke gezondheid kan verder nog worden versterkt door de aanwezigheid van gevaarlijk chemische additieven en andere verontrustende stoffen tijdens de productie en verwerking.

Het verlies van plastic pellets werd geïdentificeerd als de op twee na grootste bron van microplastics, die onopzettelijk in het milieu van de Unie vrijkomen en die er terechtkomen ten gevolge van slechte behandelingen in alle stadia van de toeleveringsketen van plastic pellets, waaronder productie, masterbatching, compounding, omzetting en verwerking, distributie, transport, ook over zee, en andere logistieke operaties, opslag, verpakking, en ook het reinigen van de containers en tanks voor plastic pellets.

Om die reden is het essentieel om de plastic pellets veilig en verantwoord te behandelen in alle stadia van hun toeleveringsketen, om verliezen te voorkomen en de ambitie van nulverliezen van plastic pellets voor het milieu te realiseren.

Deze uittreksels, die rechtstreeks werden overgenomen uit het werkontwerp van het regelgevingsdocument, benadrukken de noodzaak van voorzichtigheid bij de bestrijding van de pollutie door microplastics.

Elke ondernemer in de Europese Unie die zich bezighoudt met plastic korrels, vlokken of poeders, inclusief zij die verantwoordelijk zijn voor het reinigen van de containers en tanks, is gehouden aan de nieuwe verordening wanneer hij jaarlijks ten minste 5 ton plastic pellets verwerkt. Het hoofddoel van deze regeling is om de veilige behandeling van plastic pellets tijdens het hele distributieproces te garanderen, ongeacht de uiteindelijke bestemming ervan. De belangrijkste verantwoordelijkheden zijn de snelle aanpak en oplossing voor pelletlekkages, het opstellen van een risicobeheerplan en de ontwikkeling van een certificeringsstrategie voor alle faciliteiten[7].

Verordeningen komen niet uit de lucht gevallen

De verordening (EU) 2025/2365 van het europees parlement en de raad van 12 november 2025 inzake de voorkoming van het verlies van kunststofgranulaat om verontreiniging door microplastics te verminderen werd gepubliceerd op 26 november 2025 en is gestoeld op een reeks belangrijke beoordelingen.

De Europese Commissie had eerder de verordening (EU) 2023/2055 van de Commissie gepubliceerd, die de bijlage XVII bij de Verordening (EG) nr. 1907/2006 inzake de registratie, beoordeling, autorisatie en beperking van chemische stoffen (REACH) amendeert. Ze introduceerde een nieuwe beperking op het gebruik van synthetische microdeeltjes van polymeren (synthetic polymer microparticles, SPM). Deze beperking stelt dat SPM niet kunnen gebruikt worden wanneer ze een specifieke eigenschap aan een mengsel bezorgen met een concentratie van 0,1 gewichtspercent of meer. Dit sluit aan bij de EU-strategie ter bestrijding van de plastic pollutie. Vrijstellingen van deze verboden worden overwogen voor onder meer polymeerfabrikanten en kunststofverwerkers. In dat geval zijn echter verplichtingen van toepassing om downstreamgebruikers te informeren over veilig gebruik en verwijdering, evenals verplichtingen voor de jaarlijkse verslaggeving van de geschatte verliezen aan het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA).

Om deze kwestie vanuit het oogpunt van transport over zee aan te pakken, heeft het Comité voor de bescherming van het mariene milieu van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) aanbevelingen goedgekeurd voor het vervoer van plastic pellets over zee in vrachtcontainers (MEPC.1 / Circ.909, 19 april 2024). Het doet aanbevelingen voor het vervoer van plastic pellets over zee in vrachtcontainers. Deze aanbevelingen zijn echter niet juridisch bindend. Daarom heeft de Unie deze aanbevelingen opgenomen in de recent gepubliceerde Verordening (EU) 2025/2365, waardoor ze juridisch bindend en afdwingbaar zijn. Deze maatregelen zijn in overeenstemming met haar verantwoordelijkheid om onze planeet te behouden, te beschermen en te verbeteren, evenals haar toewijding om initiatieven te stimuleren die gericht zijn op het aanpakken van wereldwijde ecologische uitdagingen.

Verzenders moeten ervoor zorgen dat plastic pellets worden verpakt in verpakkingen van hoge kwaliteit, dat ze onmiddellijk transportinformatie verstrekken aan de bemanning, agent en kapitein van het schip en dat ze een speciaal opbergverzoek indienen. Degenen die verantwoordelijk zijn voor de exploitatie van zeeschepen, waaronder vrachtafhandelaars en kapiteins, moeten ervoor zorgen dat containers met plastic pellets correct worden opgeslagen en beveiligd. Dit is gebaseerd op de transportinformatie die van de verladers is ontvangen. Dankzij deze maatregel worden zowel het mariene milieu als de mensen aan boord beschermd.

Kan Jan met de pet een bijdrage leveren

Dat zowel kleine als grote plastic fragmenten wijd en zijd voorkomen is een alledaags feit geworden. PLUXIN, een van de meest uitgebreide studies van Vlaamse kustwateren, zeehavens en estuaria, laat zien dat plastic deeltjes overal zijn. Het aantal microplastics is aanzienlijk hoger dan dat van groter puin. Bovendien hoopt de vervuiling zich op in de bodems en oevers; de estuaria, zoals dat van de Schelde, dienen eerder als verzamelplaatsen dan als bronnen voor de open zee. De stroken van Oostende-Zeebrugge en Vlissingen-Bath en deze, die stroomopwaarts van Antwerpen liggen, zijn hotspots geworden voor de aanwezigheid van kunststoffen[8].

Talrijke onderzoeksinitiatieven hebben ook de aanwezigheid van kleine plastic deeltjes in mariene organismen aangetoond. En die vinden uiteindelijk hun weg naar ons voedsel[9]. De mogelijke gezondheidseffecten van microplastics worden momenteel onderzocht. Er zijn echter aanwijzingen voor aannemelijke biologische mechanismen die de inname van microplastic koppelen aan toxiciteit voor meerdere organen[10]. Daarom moeten we dit als een waarschuwing beschouwen. Het is tijd om te stoppen met alles – ook ons plastic afval - overal zomaar weg te kieperen.

Gebruikte plastic zakken, flessen en bekerjes mogen niet zomaar op de openbare weg of in het openbaar worden gegooid. Weggesmeten sigarettenpeuken en kauwgom horen niet thuis op de straten of openbare ruimtes van onze steden. Ongedoofde sigarettenpeuken mogen zeker niet in natuurreservaten terechtkomen, omdat ze tijdens hittegolven bosbranden veroorzaken. Evenzo mag beschadigde visuitrusting nooit in de oceaan worden achtergelaten. Het is ook niet gepast om oude of zelfs nieuwe kleding in de Atacama-woestijn weg te gooien. Chili heeft een lange geschiedenis in het importeren van gebruikte en onverkochte kleding uit China en Bangladesh via Europa, Azië en de Verenigde Staten[11].

Al deze bevindingen make twee belangrijke aandachtspunten overduidelijk: ten eerste, moet eenieder ernaar streven zijn gedrag te verbeteren en, ten tweede, kan het belang van inzameling en recycling niet genoeg worden benadrukt.

Verminder uw gebruik van wegwerpplastic

Wegwerpplastic, zoals plastic zakken, waterflessen, rietjes, kopjes, keukengerei, stomerijzakken, afhaalcontainers en andere plastic artikelen voor eenmalig gebruik, worden één keer gebruikt en vervolgens weggegooid. Fast fashion verdient ook een plekje in deze lijst. We weten heel goed hoe moeilijk het is om wegwerp- en andere kunststoffen te vermijden. Toch kunnen we allemaal ons steentje bijdragen om ervoor te zorgen dat ze correct worden ingezameld, gesorteerd en gerecycled. En dit bij voorkeur niet alleen in toepassingen van lage kwaliteit zoals bloempotten en dergelijke. Het zal zeker helpen om kunststoffen uit de oceaan te houden en hopelijk de hoeveelheid nieuw plastic die circuleert te verminderen.

Helaas is de Jevons-paradox hier ook van toepassing. In 1865 voorspelde William Jevons in The Coal Question dat het steenkoolverbruik zou toenemen en niet zou verminderen, wanneer de stoommachines efficiënter werden. Hij had gelijk. Het is daarom denkbaar dat onze vraag naar plastic toch zal stijgen wanneer gerecycled plastic een waardevolle hulpbron wordt.

Bovendien is het essentieel om op de hoogte te blijven van de plasticvervuiling en tevens het bewustzijn over het probleem te vergroten. Overweeg in gesprek te gaan met familie en vrienden over mogelijke oplossingen en moedig hun betrokkenheid aan. Pas echter op dat u geen valse informatie of nepnieuws verspreidt. Dat zeeschildpadden verstrikt raken in wegwerpplastic en dat zeepaardjes die zich aan rietjes vastklampen, lijkt een met de haren getrokken bedreiging. Maar anderzijds is de aanwezigheid van micro- en nanoplastics in zeevruchten en vis (en dus eveneens in onze voeding) wel degelijk reden tot bezorgdheid.

Goed opletten voor zowel nieuwe als gerecyclede pellets, dat is de boodschap

Eenmaal in de oceaan terechtgekomen is het haast onmogelijk de microplastics nog te verwijderen. Het groeiende bewustzijn van de aanwezigheid van microplastics in de voedselketen kan het vertrouwen van de consument ondermijnen en economische gevolgen hebben. Reden genoeg om de ontwikkeling van een nieuwe verordening te verwelkomen en te hopen dat het Europese initiatief niet op zichzelf staat!

Internationaal werd er hoop gevestigd op het Verdrag inzake plastic verontreiniging van de Verenigde Naties. Dit verdrag was gericht op juridisch bindende maatregelen gedurende de hele levenscyclus van plastic, van ontwerp en productie tot gebruik en recycling. Maar de onderhandelingen tussen landen die productiebeperkingen willen en deze die olie produceren, zijn mislukt[12].

Wat niet is, kan nog komen?

Ter informatie

Het Belgisch Statistiekbureau, meldt dat in 2023 79% van het huishoudelijk afval werd gerecycled, wat overeenstemt met het percentage van 10 jaar geleden[13]. Plastic blijft de minst gerecyclede afval, ook al is het recyclingpercentage aanzienlijk gestegen, van 39% tot 60% tussen 2013 en 2023.

Volgens Eurostat[14], heeft België een van de hoogste terugwinnings- en recyclingpercentages van alle landen uit de Europese Unie; ruim boven het EU-gemiddelde van 53%. De cijfers zijn nog indrukwekkender als het gaat om het recyclen van huishoudelijk verpakkingsafval. Fost Plus, de organisatie die verantwoordelijk is voor het beheer van huishoudelijk afval in het land, heeft in 2024 een recordvolume aan verpakkingen verzameld. Elke Belg sorteerde 25,7 kg plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankkartons (PMD), 24,7 kg papier en karton en 28,7 kg glas, in totaal 80 kg per burger[15].

Recycling in België gebeurt op een dubbelspoor. Men haalt het afval niet alleen rechtstreeks op bij de huishoudens, maar er zijn ook specifieke afleverlocaties en recyclingcentra waar mensen hun afgedankte artikelen kunnen afleveren. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het inzamelen en beheren van huishoudelijk afval. Om de efficiëntie te maximaliseren, werken veel gemeenten samen via intergemeentelijke organisaties.

Met name heeft de Belgische federale regering, samen met haar drie autonome regio's, Brussel-Hoofdstad, Vlaanderen en Wallonië, formele doelstellingen bepaald om tegen 2025 over te stappen op een circulaire economie. Om dit te bereiken, hebben particuliere, openbare en federale partners veel groene deals ondertekend om de projecten voor duurzame ontwikkeling aan te moedigen.

In december 2022 bood de Vlaamse regering ook 30 miljoen € aan 14 vooruitstrevende recyclingprogramma's in Vlaanderen aan. Ondertussen nemen bedrijven in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest deel aan de Be Circular, Be Brussels regeling. [16]. Hierin werden de plannen vastgelegd om tegen 2025 over te stappen van een lineaire naar een circulaire economie. Daarnaast biedt de Stad Brussel groene bonussen aan particulieren en bedrijven om hun inspanningen op het gebied van afvalbeheer aan te moedigen.

Wat gebeurt er met gerecyclede materialen in België? Om te beginnen wordt plastic afval, dat aan huis werd ingezameld in blauwe PMD-zakken, vervoerd naar vijf nieuw gebouwde sorteercentra. Deze bevinden zich in Willebroek (Indaver), Evergem (Prezero), Couillet (Valtris), Mons (Val’Up) en Luik (Sitel). Een combinatie van verschillende sorteertechnieken (flotatie, zeven, infrarooddetectie, enz ...) scheidt de verschillende soorten plastic stromen en drukt deze in grote balen die vervolgens naar recyclinginstallaties worden gebracht. Ze worden er gewassen en omgevormd tot pellets of korrels en vervolgens verkocht aan plasticverwerkende bedrijven waar ze worden gesmolten en omgevormd tot nieuwe producten.

[1] https://echa.europa.eu/hot-topics/microplastics

[2] Napper et al. (2020). Reaching new heights in plastic pollution—preliminary findings of microplastics on Mount Everest. One Earth 3(5), 621-630

[3] Peng et al. (2018). Microplastics contaminate the deepest part of the world’s ocean. Geochemical Perspectives Letters 9(1), 1-5

[4] Pironti et al. (2021). Microplastics in the environment: intake through the food web, human exposure and toxicological effects. Toxics 9(9), 224.

[5] Yakovenko et al. (2025). Human exposure to PM10 microplastics in indoor air. PLoS One 20(7), e0328011.

[6] https://fullfact.org/health/credit-card-microplastic-week/

[7] https://www.khlaw.com/insights/regulation-preventing-loss-plastic-pellets-reduce-microplastic-pollution-draft-agreement

[8] VLIZ 2024. Plastic hoopt zich op in bodem en op oevers riviermondingen. https://www.vliz.be/nl/news/plastic-hoopt-zich-op-bodem-en-op-oevers-riviermondingen

[9] Muñiz & Rahman (2025). Microplastics in coastal and marine environments: A critical issue of plastic pollution on marine organisms, seafood contaminations, and human health implications. Journal of Hazardous Materials Advances, 18, 100663

[10] Fitri et al. (2026). Dietary Microplastics: Exposure Pathways, Hotspots, and Organ-Specific Health Effects. Side: Scientific Development Journal, 3(1), 1-6

[11] WIRED 2014. A Mountain of Used Clothes Appeared in Chile’s Desert. Then It Went Up in Flames. https://www.wired.com/story/fashion-disposal-environment/

[12] McLellan, F. (2025). Plastics treaty left in limbo. The Lancet, 406(10507), 991

[13] https://statbel.fgov.be/en/news/79-packaging-waste-recycled-belgium

[14] Nauriyal 2024. Household waste and recycling in Belgium. https://www.expatica.com/be/living/household/waste-and-recycling-in-belgium-102650/

[15] Fost Plus 2024. In 2024, every Belgian sorted almost 80 kg of packaging waste. https://www.fostplus.be/en/blog/in-2024-every-belgian-sorted-almost-80-kg-of-packaging-waste

[16] https://www.circulareconomy.brussels/