De mogelijke gevaren die te wijten zijn aan de wereldwijde verspreiding van per- en polyfluoralkylstoffen, vaak PFAS of forever chemicals genoemd, mogen niet worden genegeerd. Sara Geeroms, hoofd van de afdeling voedselcontactmaterialen, en Leo Goeyens bespreken dit probleem.
De eerste alarmkreten zijn meer dan tien jaar oud
In een gezamenlijke verklaring van Madrid uit 2015 riepen 14 onderzoekers uit verschillende disciplines op tot internationale samenwerking met de bedoeling de productie en het gebruik van PFAS terug te dringen en tevens om veiligere niet-gefluoreerde alternatieven te creëren .[1].
In de verklaring van Zürich, die daarop volgde, onderstreepten de auteurs de noodzaak van een uniforme strategie voor het uitvoeren van aanvullende studies en het implementeren van een effectief beheer[2]. Ze pleitten voor een holistische benadering, waarbij ze de noodzaak benadrukten om de hele PFAS-familie aan te pakken, in plaats van de individuele verbindingen.
De noodzaak van onmiddellijke actie is dringender dan ooit, gezien de aantoonbare identificatie van meer dan 14000 PFAS-verbindingen[3]. Maar in feite kan de werkelijke omvang van het probleem nog veel groter zijn. Volgens een ander artikel dat tegelijkertijd verscheen, zijn er vandaag meer dan 7 miljoen PFAS opgenomen in PubChem, de grootste openbaar toegankelijke databank met chemische informatie[4].
Een groot potentieel voor industriële toepassingen is een medaille met twee zijden
PFAS zijn te vinden in een breed scala aan producten zoals verpakkingen, cosmetica, pesticiden en ook keukengerei. Recent onderzoek bracht het bestaan van niet minder dan 68 verschillende PFAS-moleculen in verschillende materialen voor voedingscontact aan het licht. Het betreft papier, plastic en metaal met een coatinglaag[5]. De pijnlijke waarheid is dat mensen en dieren in het wild niet worden blootgesteld aan één enkele verbinding, maar eerder aan een complex mengsel van chemicaliën uit verschillende bronnen, waaronder voedsel, water, sedimenten en bodems. We gebruiken zelden zuivere chemicaliën; in plaats daarvan bestaan onze verbruiksartikelen doorgaans uit ingewikkelde mengsels waarvan de precieze samenstelling vaak onbekend is. Helaas wordt deze kritische factor (al) te vaak over het hoofd gezien bij beoordelingen van het chemisch risico en het beheer ervan. Regelgevende risicobeoordelingen richten zich doorgaans op individuele stoffen, maar houden geen rekening met de mogelijke schade, die wordt veroorzaakt door de complexe mengsels waaraan we allemaal onvermijdelijk worden blootgesteld[6]. Toch is die kwestie ons al geruime tijd bekend[7].
Bovendien biedt de sterkte van koolstof-fluorbindingen een uitstekende bescherming tegen degradatie. Dit heeft ongetwijfeld voordelen, maar we mogen het nadeel van de forever chemicals niet onderschatten. Hun bestendigheid kan ook een gevaar betekenen. Het is essentieel om dit tweede aspect in gedachten te houden. Eenmaal opzettelijk of per ongeluk in de natuur terechtgekomen, kunnen deze stoffen gedurende een zeer lange periode aanwezig blijven en elk milieu vervuilet[8]. De wereld worstelt momenteel met het probleem van de PFAS-vervuiling en de nadelige gevolgen die daaruit voortvloeien.
Onderzoek wijst uit dat PFAS bij de mens werd aangetroffen en men is het erover eens dat ze geenszins in ons lichaam thuishoren. Bovendien werd vastgesteld dat blootstellingen aan deze verbindingen verband houden met een reeks ernstige gezondheidsproblemen. Schildklierdisfunctie en neurologische toxiciteit zijn hiervan prominente voorbeelden[9].
Hoe gaat de Europese Unie om met het groeiend aantal studies naar de schadelijke effecten van het gebruik van PFAS
De Europese Unie (EU) heeft zich in het kader van haar strategie voor duurzame chemische stoffen vastberaden ingezet voor een definitieve ban op alle PFAS, met uitzondering van die verbindingen die als noodzakelijk worden beschouwd. Deze strategie vormt een integraal onderdeel van de Europese Green Deal, die het chemisch beheer van de EU omvormt tot een op risico’s gebaseerde en groepsgerichte aanpak.
Wat de verpakkingen betreft, wordt deze doelstelling momenteel gerealiseerd via een dubbele aanpak: beperkingen in het kader van de REACH-verordening en een sectorspecifieke wetgeving, zoals de verordening betreffende verpakkingen en verpakkingsafval.
- De verordening betreffende verpakkingen en verpakkingsafval (PPWR, Verordening EU n° 2025/40) : [10]op 11 februari 2025 trad de PPWR in werking, er werden duidelijke PFAS-beperkingen ingevoerd voor alle voedselverpakkingen, die na 12 augustus 2026 op de EU-markt worden gebracht.
- De REACH-verordening EC 1907/2006: volgens bijlage XVII gelden er al beperkingen voor bepaalde PFAS-groepen met een lange keten, waaronder perfluoroctaanzuur (PFOA) en perfluoroctaansulfonzuur (PFOS).
Het comité voor risicobeoordeling (RAC) en het comité voor sociaal-economische analyse (SEAC) van het Europees Agentschap voor chemische stoffen buigen zich momenteel over een voorstel voor een universele Europese beperking om de vervaardiging, het in de handel brengen en het gebruik van PFAS als individuele stoffen en als mengsels en producten te verbieden. Dit voorstel voor een universele PFAS-beperking (uPFAS) is het meest uitgebreide binnen de EU, zowel wat betreft het aantal chemische stoffen als het aantal toepassingen dat eronder valt[11]. De invoering is voorlopig gepland voor 2027.
Zowel het PPWR-voorstel als het uPFAS-voorstel bevatten een definitie van PFAS die aansluit bij deze van de OESO[12]: stoffen die ten minste één volledig gefluoreerd methyl- (–CF₃) of methyleen- (–CF₂–) koolstofatoom bevatten, waaraan geen H/Cl/Br/I is gebonden. De PPWR maakt evenwel enkele uitzonderingen voor moleculen met carbonyl- of aromatische groepen.
De numerieke concentratielimieten voor PFAS zijn in beide regelgevingskaders in wezen hetzelfde, ondanks hun verschillende toepassingsgebieden en doelstellingen met betrekking tot de regelgeving:
- 25 ppb voor elke afzonderlijke PFAS-vebindingen (met uitzondering van PFAS-polymeren),
- 250 ppb voor de som van de beoogde PFAS, eventueel na voorafgaande afbraak van precursoren, en
- 50 ppm voor het totale PFAS-gehalte, inclusief polymere PFAS.
Deze grenswaarden van de concentraties gelden zowel voor de opzettelijk toegevoegde als voor de ongewild aanwezige PFAS.
Een analytische strategie om de conformiteit met de norm te bepalen
Er bestaan verschillende protocollen en methoden om PFAS in diverse matrices op te sporen, maar er bestaat geen enkele analysemethode waarmee alle PFAS afzonderlijk en nauwkeurig kunnen worden gekwantificeerd. De huidige methoden zijn:
- screening analyses, die zich toespitsen op de algemene chemische eigenschappen van PFAS, of
- doelgerichte analyses, waarmee een beperkt aantal individuele PFAS kunnen gekwantificeerd worden.
Om de kwantificering van PFAS in verpakkingen, die met levensmiddelen in contact komen te harmoniseren, werkt de EU aan een gestandaardiseerd testprotocol. Daartoe wordt de volgende stapsgewijze aanpak aanbevolen om de PFAS-grenswaarden in PPWR af te dwingen[13],[14]:
- Stap 1: de bepaling van het totaal fluorgehalte (TF); wanneer TF kleiner is dan 50 ppm, kan het monster als conform worden beschouwd.
- Stap 2: wanneer TF groter is dan 50 ppm, moet men beroep doen op methoden om te bepalen of de fluor organisch (PFAS) of anorganisch. Wanneer het gehalte aan organisch fluor kleiner is dan 50 ppm, mag het monster als conform beschouwd worden..
- Stap 3: het testen van de conformiteit met de specifieke grenswaarden van 25 ppb (voor individuele PFAS) en van 250 ppb (voor de som van PFAS).
Op basis van de momenteel beschikbare gegevens voldoen alle monsters die aan stap 1 voldoen, ook aan stappen 2 en 3.
In het onderstaande diagramma wordt een overzicht gegeven van de meest gangbare analysetechnieken per stap.
((deze visuele weergave is gebaseerd op bronnen 13 en 14)
IBE-BVI investeert in nieuwe infrastructuur voor de bepaling van het totaal fluorgehalte
Om tegemoet te komen aan de groeiende vraag van onze klanten om metingen van het PFAS-gehalte uit te voeren, breidt IBE-BVI zijn testcapaciteit uit met verbrandings-ionchromatografie (Combustion Ion Chromatography, CIC).
Het kwantificeren van het totaal fluorgehalte is een relatief snelle en kosteneffectieve methode om de aanwezigheid van PFAS in een monster vast te stellen.
Het CIC-proces begint met het verhitten van het monster, waardoor alle fluor vrijkomt en wordt omgezet in fluoride-ionen. Deze ionen worden vervolgens naar een ionenchromatograaf geleid, waar ze van andere stoffen worden gescheiden en de hoeveelheid fluoride wordt bepaald. Het eindresultaat geeft het totaal fluorgehalte van het monster weer, en niet dat van één bepaalde gefluoreerde verbinding alleen. In wezen gaat het om een procedure in twee stappen: eerst wordt het monster verbrand, daarna wordt de hoeveelheid fluoride bepaald.
Het grote voordeel van CIC is dat het de aanwezigheid van alle fluorhoudende stoffen kan detecteren, ongeacht welke gefluoreerde verbindingen er aanwezig zijn. Dit staat in contrast met methoden die zich slechts op een paar geselecteerde verbindingen richten, aangezien bij metingen van het totale fluorgehalte ook eventuele onbekende PFAS in de analyseresultaten worden meegenomen.
Deze functie is met name bijzonder handig voor het analyseren van complexe monsters, zoals deze die uit gerecyclede materialen bestaan. Bovendien maakt de grote verscheidenheid aan polluenten het analyseren van elke stof afzonderlijk tot een tijdrovende en kostbare aangelegenheid, wat in een snel veranderende samenleving bijzonder ontoereikend is. Daar komt nog bij dat de volksgezondheid onze grootst mogelijke aandacht verdient.
Meer weten over PFAS in verpakkingen?
Schrijf u nu in voor onze training „PFAS in verpakkingen“ op 16 juni 2026. Tijdens deze training gaan we dieper in op de toepassingen, regelgeving, monitoring en analysemethoden van PFAS in verpakkingsmaterialen.
👉 Informatie en registratie: Klik HIER
[1] Blum et al. (2015). The Madrid statement on poly-and perfluoroalkyl substances (PFASs). Environmental health perspectives 123(5), A107
[2] Ritscher et al. (2018). Zürich statement on future actions on per-and polyfluoroalkyl substances (PFASs). Environmental health perspectives 126(8), 084502
[3] Richard et al. (2023). A new CSRML structure-based fingerprint method for profiling and categorizing Per-and Polyfluoroalkyl Substances (PFAS). Chemical Research in Toxicology 36(3), 508-534
[4] Schymanski et al. (2023). Per-and polyfluoroalkyl substances (PFAS) in PubChem: 7 million and growing. Environmental science & technology 57(44), 16918-16928
[5] Phelps et al. (2024). Per-and polyfluoroalkyl substances in food packaging: migration, toxicity, and management strategies. Environmental Science & Technology 58(13), 5670-5684
[6] Backhaus et al. (2025). Include a mixture allocation factor to improve EU chemical risk management. Science, 390(6774), 678-680
[7] CHEMTrust ç2022). The neglected threat of toxic mixtures and how to fix it. https://chemtrust.org/chemicalcocktails
[8] Cousins et al. (2020). The high persistence of PFAS is sufficient for their management as a chemical class. Environmental Science: Processes & Impacts 22(12), 2307-2312
[9] Song et al. (2026). Neurotoxicity and Potential Mechanisms of Exposure to Per-and Polyfluoroalkyl Substances (PFASs). Molecular Neurobiology 63(1), 297
[10] Regulation (EU) 2025/40 of the European Parliament and of the Council of 19 December 2024 on packaging and packaging waste
[11] ECHA (2026); REACH restriction proposal on per- and polyfluoroalkyl substance (PFAS) – questions and answers (https://echa.europa.eu/documents/d/guest/qa_pfas_restriction_process_en)
[12] OECD (2021). “Reconciling Terminology of the Universe of Per- and Polyfluoroalkyl Substances: Recommendations and Practical Guidance.” OECD Series on Risk Management
[13] C(2026) 2151 final, ANNEX to the Communication to the Commission: Approval of the draft Commission Notice on the Guidance document for Regulation (EU) 2025/40 on packaging and packaging waste
[14] Skedung & Bjarnemark. A Harmonized Workflow for PFAS Compliance Testing under EU Packaging and Packaging Waste Regulation and Emerging Universal Restrictions: A Food Contact Packaging Case Study. RISE Research Institutes of Sweden
